Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Định kiến là gì: tâm lý học nền tảng
Định kiến, khuôn mẫu, phân biệt đối xử khác nhau thế nào (ba tầng nghĩ–cảm–làm); vì sao não tạo khuôn mẫu (phân loại, tiết kiệm nhận thức); nội nhóm–ngoại nhóm và thí nghiệm nhóm tối thiểu; định kiến công khai và định kiến ngầm (IAT và tranh luận quanh nó); định kiến học từ đâu (gia đình, trường, truyền thông, mạng xã hội); định kiến "tích cực" vẫn hại; lịch sử nghiên cứu định kiến (Allport, Sherif, Tajfel); mô hình ấm áp–năng lực; định kiến khác thiên kiến nhận thức và khác "ý kiến riêng" ra sao.
10 bài viếtNhận ra định kiến ở mình và cách gỡ
Dấu hiệu mình đang quy chụp; phép thử đảo vai ("nếu người đó thuộc nhóm khác mình có nghĩ vậy không"); câu "không có ý định kiến nhưng…"; làm chậm quyết định có cấu trúc; giả thuyết tiếp xúc — tiếp xúc thế nào mới giảm định kiến; khi CHÍNH MÌNH bị định kiến: đe doạ khuôn mẫu, tự kỳ thị, giữ lòng tự trọng, lúc nào nên lên tiếng, lúc nào bỏ qua; nhóm bạn bè đồng thuận cùng một định kiến; đổi quan điểm có bị coi là "thua" không; vì sao tranh cãi trên mạng hiếm khi gỡ được định kiến.
10 bài viếtĐịnh kiến giới: phụ nữ, đàn ông và vai trò
Khuôn mẫu về phụ nữ (cảm tính, không giỏi tiền, "phụ nữ giỏi thì khó lấy chồng", nữ trí thức), về đàn ông (không được khóc, phải là trụ cột, đàn ông làm việc nhà bị chê), việc nhà và chăm con, phụ nữ làm lãnh đạo, đàn ông làm nghề "của phụ nữ" (điều dưỡng, mầm non), lời khen nghe như khen mà là khuôn mẫu, khuôn mẫu giới trong quảng cáo và phim, cách nói chuyện với người lớn trong nhà khi họ giữ quan niệm cũ.
10 bài viếtĐịnh kiến trong công việc, nghề nghiệp và giàu nghèo
Định kiến khi tuyển dụng (tuổi, quê quán, giới, ngoại hình, trường lớp, khoảng trống trong CV) — góc NGƯỜI BỊ ĐÁNH GIÁ; phụ nữ công sở (mang thai, nghỉ sinh, "đanh đá" khi quyết đoán); sếp trẻ và nhân viên lớn tuổi; người hướng nội bị coi là kém; ước lượng công việc bị "neo" bởi ý kiến người nói đầu (Planning Poker); đáp lại câu đùa quy chụp ở văn phòng; nghề lao động tay chân, giúp việc, giao hàng, công nhân — nghề "không danh giá" và nghề "sang"; bằng cấp ("không học đại học là kém"); định kiến với người giàu ("giàu là gian") và người nghèo ("nghèo vì lười"); hàng Việt và hàng ngoại (hiệu ứng nước xuất xứ); người thất nghiệp; khi nào báo nhân sự, công đoàn (nguyên lý, theo quy định hiện hành).
10 bài viếtĐịnh kiến tuổi tác: người già, người trẻ
Ageism (Butler 1969) hai chiều: người cao tuổi bị coi là chậm, lạc hậu, gánh nặng; người trẻ bị coi là lười, "thế hệ dâu tây"; khoảng cách thế hệ trong nhà; người lớn tuổi tự định kiến ("già rồi học làm gì") và bằng chứng về niềm tin tuổi già ảnh hưởng sức khoẻ (Levy); người lớn tuổi học ngoại ngữ, công nghệ; cách nói chuyện "kẻ cả" với người già (elderspeak); con cháu ở xa — giữ kết nối; người về hưu đi làm lại.
10 bài viếtĐịnh kiến vùng miền và quê quán
Từ khác biệt văn hoá tới quy chụp vùng miền: cơ chế (nội nhóm, chuyện truyền miệng, một trải nghiệm xấu khái quát cả vùng); định kiến giọng nói; quê quán khi thuê nhà, tuyển dụng, kết hôn (cha mẹ phản đối người yêu khác vùng); người nhập cư lên thành phố; đùa vùng miền trên mạng và vì sao không vô hại; cách đáp lại khi bị hỏi "người ở đâu" kèm ý quy chụp; tìm hiểu văn hoá vùng khác bằng trải nghiệm.
10 bài viếtĐịnh kiến về ngoại hình và lối sống
Hình xăm (nguồn gốc định kiến ở Việt Nam, đi xin việc khi có hình xăm, xoá hình xăm vì áp lực — thông tin y tế chung, gặp bác sĩ da liễu), cân nặng và chê ngoại hình (body shaming), màu da, chiều cao, tóc nhuộm–khuyên tai, cách ăn mặc, "trông mặt mà bắt hình dong" (ấn tượng đầu, hiệu ứng hào quang góc người bị nhìn), người sống độc thân, không uống rượu bia trong cuộc vui, ăn chay.
10 bài viếtĐịnh kiến với người khuyết tật, LGBT và nhóm yếu thế
Người khuyết tật (nhìn khả năng trước khiếm khuyết, cách nói tôn trọng, giúp đỡ đúng cách — hỏi trước); người LGBT (đoán xu hướng qua dáng đi, giọng nói — vì sao sai; gia đình đón nhận con em; nói chuyện tôn trọng); người có bệnh mạn tính, HIV (kiến thức phổ thông, kỳ thị bệnh tật); người từng mắc bệnh tâm lý (kỳ thị sức khoẻ tinh thần — khuyên gặp chuyên gia); người mãn hạn tù hoà nhập; mẹ đơn thân, bố đơn thân; dân tộc thiểu số (tôn trọng, không mô tả "lạ").
10 bài viếtĐịnh kiến trong gia đình và hôn nhân
Mẹ chồng–nàng dâu và khuôn mẫu hai phía; con trai nối dõi; "con gái lấy chồng là con người ta"; ly hôn và "giữ gia đình vì con bằng mọi giá"; sinh thêm con để giữ hôn nhân; vợ hơn tuổi chồng, chênh lệch tuổi; tiền bạc vợ chồng và ai giữ tiền; tiền mừng cưới và kỳ vọng hai thế hệ; gia đình tái hôn, con riêng; cha mẹ áp đặt nghề, hôn nhân; dạy con không định kiến (làm gương, trò chuyện); gia đình Việt thay đổi qua các thế hệ.
10 bài viếtĐịnh kiến trong giao tiếp hằng ngày
Ấn tượng đầu và quy chụp khi mới gặp; câu cửa miệng mang định kiến ("đúng là dân…", "con gái mà…") và cách nói khác; đùa có định kiến — đáp lại không gây gổ; khi người thân nói lời định kiến trước mặt trẻ; nghe giọng/phát âm mà đánh giá trình độ (cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh); định kiến khi học và nói ngoại ngữ ("phải nói như người bản xứ"); bình luận mạng xã hội; giao tiếp với người khác thế hệ, khác vùng; hỏi chuyện riêng (lương, cưới, con cái) ở dịp Tết.
10 bài viết